fonds GB 0210 NISAAC - Papurau Norah Isaac,

Ardal dynodi

Cod cyfeirnod

GB 0210 NISAAC

Teitl

Papurau Norah Isaac,

Dyddiad(au)

  • [1874], 1917-2003 / (Creation)

Lefel y disgrifiad

fonds

Maint a chyfrwng

0.425 metrau ciwbig (24 bocs); 1 bocs bychan (Tachwedd 2007)

Ardal cyd-destun

Enw'r crëwr

Hanes bywgraffyddol

Yr oedd Norah Isaac (1914-2003) yn awdur, cynhyrchydd dramâu a Phrifathrawes gyntaf yr Ysgol Gymraeg yn Aberystwyth yn 1939.

Fe'i ganwyd ar 3 Rhagfyr 1914 a'i magu yn 71 Heol Treharne yn y Caerau, Maesteg, yn ferch i David Isaac a'i wraig Margaret (née Jones). Yr oedd ei gwreiddiau'n ddwfn yn ardal Drefach Felindre, Sir Gaerfyrddin. Mynychodd Ysgol Gynradd Blaenllyfni ac enillodd ysgoloriaeth i Ysgol Ramadeg Maesteg yn 1924 lle bu'n Brif Ferch. Fe'i hyfforddwyd fel athrawes yng Ngholeg Y Barri gan orffen ei chwrs yn 1935. Ei swydd gyntaf oedd Trefnydd Ymarfer Corff Urdd Gobaith Cymru, 1935-1938, yn Siroedd Morgannwg a Mynwy. Bu'n gweithio ym Mhencadlys yr Urdd yn Aberystwyth, 1938-1939, gan weithio'n bennaf ar Cymru'r Plant. Fe'i penodwyd yn Brifathrawes gyntaf Ysgol Gymraeg Aberystwyth a agorwyd 25 Medi 1939 gyda saith o blant yn ei gofal a bu yn y swydd tan ddiwedd 1949 gyda phedwar ugain o blant ar y gofrestr. Bu'n darlithio yn ei hen goleg yn Y Barri, 1950-1958, ac yna fe'i penodwyd yn Brif Ddarlithydd Cymraeg a Drama yng Ngholeg y Drindod, Caerfyrddin. Norah Isaac sefydlodd yr Adran Ddrama Gymraeg gyntaf erioed mewn Coleg yng Nghymru.

Bu'n adroddwraig frwd mewn eisteddfodau a bu'n actio rhan 'Puck' yn A Midsummer Night's Dream. Yn Eisteddfod Genedlaethol Pont-y-pwl 1924 cafodd y wobr gyntaf am adrodd 'Y Gwynt' gan J. J. Hughes a bu hefyd yn adrodd ar lwyfan Hammersmith Palace, Llundain. Cafodd llun ohoni 'the brilliant child elocutionist' ei gynnwys yn y News Chronicle. Cyfrannodd nifer o sgriptiau radio i'r BBC ar hyd y blynyddoedd. Pan gynhaliwyd yr Eisteddfod Genedlaethol yng Nghaerfyrddin yn 1974 hi oedd Cadeirydd y Pwyllgor Gwaith. Yn 1988 hi oedd y ferch gyntaf i'w dyrchafu yn Gymrawd o'r Eisteddfod Genedlaethol ac yn 1991 fe'i gwnaed yn Gymrawd Anrhydeddus yng Ngholeg y Drindod, Caerfyrddin. Yn 1995 derbyniodd radd Doethur Er Anrhydedd Prifysgol Cymru. Dyfarnwyd Medal y Cymmrodorion iddi yn 2003, ond bu farw cyn ei derbyn. Cyflwynwyd y bathodyn i ofal tref Caerfyrddin mewn seremoni arbennig er cof amdani yng Ngholeg y Drindod, Caerfyrddin, 30 Tachwedd 2003.

Bu Norah Isaac farw 3 Awst 2003 a chynhaliwyd y gwasanaeth angladdol yn Amlosgfa Margam, 11 Awst, a chladdwyd ei gweddillion ym medd ei rhieni ym mynwent Llangynwyd. Cynhaliwyd rhaglen deyrnged 'Llwybrau' iddi dan ofal Cefin Roberts yn y Babell Lên, 2 Awst 2004, yn Eisteddfod Genedlaethol Casnewydd a'r Cylch.

Hanes archifol

Ffynhonnell

Rhodd gan Miss Norah Isaac, Caerfyrddin, Awst a Rhagfyr 1996, Rhagfyr 1998, a gan Mr Dewi James, Llandysul, Awst a Hydref 2003. Daeth grŵp arall trwy law Dr R. Brinley Jones, Llanwrda, Tachwedd 2007.; A1996/106, A1996/167, A1998/154, 0200309660, 0200311627

Ardal cynnwys a strwythur

Natur a chynnwys

Papurau Norah Isaac, [1874], 1927-2003, gan gynnwys gohebiaeth, sgriptiau llwyfan, sgriptiau radio a theledu, cyfansoddiadau, beirniadaethau, darlithiau ac anerchiadau, a dyddiaduron; ynghyd â phapurau personol a theuluol. Ymhlith y papurau hyn ceir deunydd yn ymwneud â'r Ysgol Gymraeg yn Aberystwyth. = Papers of Norah Isaac, [1874], 1927-2003, including correspondence, stage scripts, radio and television scripts, compositions, adjudications, lectures and addresses, and diaries; together with personal and family papers. Material relating to the Welsh School in Aberystwyth is included among these papers.

Gwerthuso, dinistrio ac amserlennu

Action: Gwaredwyd copïau dyblyg o sgriptiau a hefyd cylchlythyrau a anfonwyd at Norah Isaac fel aelod o Gyngor yr Eisteddfod Genedlaethol, 1998-1999. Mae awdurdod i ddinistrio'r papurau hyn yn Ffurflen Werthuso Adrannol AFE/2004-05/4..

Croniadau

Mae ychwanegiadau yn annhebygol.

System o drefniant

Trefnwyd yn ôl grwpiau derbyn i dri grŵp : Rhoddion 1996, Rhodd 1998 a Rhodd 2003, a mathau o ddeunydd o fewn y grwpiau hynny. Nid yw grŵp Tachwedd 2007 wedi ei gatalogio.

Ardal amodau mynediad a defnydd

Amodau rheoli mynediad

Disgwylir i ddarllenwyr sydd am ddefnyddio papurau modern yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru gydymffurfio â Deddf Gwarchod Data 1998 yng nghyd-destun unrhyw brosesu ganddynt o ddata personol a gasglwyd o gofnodion modern sydd ar gadw yn y Llyfrgell. Nodir y manylion yn yr wybodaeth a roddir wrth wneud cais am Docyn Darllen.

Amodau rheoli atgynhyrchu

Amodau hawlfraint arferol.

Iaith y deunydd

Sgript o ddeunydd

Nodiadau iaith a sgript

Cymraeg oni nodir yn wahanol. Gweler disgrifiadau lefel ffeil.

Cyflwr ac anghenion technegol

Cymhorthion chwilio

Cymorth chwilio

Ardal deunyddiau perthynol

Bodolaeth a lleoliad y gwreiddiol

Bodolaeth a lleoliad copïau

Unedau o ddisgrifiad cysylltiedig

Ceir beirniadaeth Norah Isaac ar ['Cyfres o Benillion Gwreiddiol yn Gymraeg yn cynnwys cyfeiriadau at Ddaearyddiaeth, Hanes neu Ddiwylliant Cymru'], yn LlGC, Archif yr Eisteddfod Genedlaethol (Eisteddfod Genedlaethol Caerffili 1950 16w). Ceir rhai llythyrau oddi wrthi ymhlith papurau Alun Talfan Davies, Aneirin Talfan Davies, Dyddgu Owen, Brinley Richards a Kate Roberts. Mae portread ohoni gan Gordon Stuart yn LlGC (TN/5,13). Mae dwy record addysgol, 1964, yn cynnwys llais Norah Isaac fel cyflwynydd, a rhaglenni radio a theledu yr ymddangosodd ynddynt, yn LlGC, Archif Genedlaethol Sgrin a Sain Cymru. Gweler hefyd ddisgrifiadau lefel ffeil.

Disgrifiadau cysylltiedig

Ardal nodiadau

Nodiadau

Mae'r dyddiad creu cynharaf yn gynt na blwyddyn geni Norah Isaac oherwydd ceir hefyd bapurau a grynhowyd ganddi. Crewyd y teitlau ar sail cynnwys y papurau. Rhoddwyd y teitlau gwreiddiol mewn dyfynodau.

Dynodwr(dynodwyr) eraill

Virtua system control number

vtls004031030

GEAC system control number

(WlAbNL)0000031030

Pwyntiau mynediad

Pwyntiau mynediad pwnc

Pwyntiau mynediad lleoedd

Pwyntiau mynediad Enw

Pwyntiau mynediad Genre

Ardal rheolaeth disgrifiad

Dynodwr disgrifiad

Dynodwr sefydliad

Rheolau a/neu confensiynau a ddefnyddiwyd

Wrth lunio y disgrifiad hwn dilynwyd canllawiau LlGC a seiliwyd ar ISAD(G) Ail Argraffiad; rheolau AACR2; ac LCSH.

Statws

Lefel manylder disgrifiad

Dyddiadau creadigaeth adolygiad dilead

Hydref 2004 ac Awst 2012.

Iaith(ieithoedd)

  • Cymraeg

Sgript(iau)

Ffynonellau

Nodyn yr archifydd

Lluniwyd y rhestr gan Ann Francis Evans.

Nodyn yr archifydd

Defnyddiwyd y ffynonellau canlynol wrth lunio'r rhestr: Hywel Teifi Edwards (golygydd), Llynfi ac Afan, Garw ac Ogwr (Cyfres y Cymoedd, Llandysul, 1998); Dafydd Ifans (golygydd), Dathlwn Glod. Ysgol Gymraeg Aberystwyth 1939-1989 (Aberystwyth, 1989); Thomas H. Davies, Pwy yw pwy yng Nghymru (Lerpwl a Llanddewi Brefi, 1981); 'Colli Norah' gan Peter Hughes Griffiths yng nghylchgrawn Carmarthenshire Life, Hydref 2003; Rhaglen Eisteddfod Genedlaethol Cymru Casnewydd a'r Cylch 2004; cyflwyniad yr Athro Derec Llwyd Morgan i anrhydeddu Norah Isaac gyda Medal y Cymmrodorion yn Trafodion Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion, cyfrol 10, 2004; ac eitemau yn yr archif.

Ardal derbyn

Pynciau cysylltiedig

Pobl a sefydliadau cysylltiedig

Genres cysylltiedig

Lleoedd cysylltiedig